Thúc đẩy sự tham gia của học sinh (student engagement) trong môi trường học tập online thực sự là một thách thức đối với giáo viên. Những vấn đề thường được thảo luận trên các diễn đàn giáo dục có thể kể đến như “làm sao để học sinh bật camera”, “học sinh lướt Facebook hoặc chơi game trong giờ”, “làm sao để lớp học vui, học sinh chịu tương tác với giáo viên”.

Các giải pháp tức thời nhấn mạnh đến khía cạnh hành vi thường được áp dụng đó là: đặt quy tắc ứng xử trong lớp học (yêu cầu bật camera khi vào lớp) hoặc phần thưởng khuyến khích hành vi tốt (cộng điểm nếu giơ tay phát biểu). Tuy nhiên, trong bối cảnh mọi tương tác đều là gián tiếp qua màn hình của các thiết bị điện tử, chúng ta thường dễ quên rằng việc xây dựng mối quan hệ giáo viên – học sinh, học sinh – học sinh trong lớp học mới là một trong các giải pháp bền vững. Các mối quan hệ này cũng sẽ tác động đến động lực học tập tự thân của học sinh. 

Các mối quan hệ này có thể thúc đẩy sự phát triển của học sinh, bằng cách đáp ứng các nhu cầu cơ bản của con người về sự gắn kết (relatedness), phát triển năng lực (competence) và sự tự chủ (autonomy) (Connell & Wellborn, 1991). Khi các nhu cầu này được đáp ứng, học sinh sẽ tham gia hiệu quả hơn vào các hoạt động trong lớp học. (Deci & Ryan, 2000). Theo Furrer, C. J., (2014), giáo viên và bạn cùng lớp là nhân tố hỗ trợ (hoặc làm suy yếu) nhu cầu của học sinh theo các hướng sau:

▪ sự gắn kết được thúc đẩy bởi sự ấm áp hoặc bị hủy hoại bởi sự từ chối;

▪ nhu cầu phát triển năng lực được thúc đẩy bởi các hoạt động có cấu trúc (đặt kỳ vọng cao, hướng dẫn rõ ràng) hoặc bị hủy hoại bởi hoạt động hỗn loạn, không nhất quán;

▪ sự tự chủ được thúc đẩy bởi sự hỗ trợ (lắng nghe, tôn trọng ý kiến) hoặc hủy hoại bởi sự ép buộc.

—-

Dưới đây là 4 cách xây dựng mối quan hệ tích cực và cộng đồng lớp học gắn kết trong môi trường học tập online:

1. Gia tăng sự tham gia của học sinh trong quá trình ra quyết định

Vào đầu học kỳ, giáo viên nên cùng học sinh xây dựng bộ quy tắc ứng xử trong lớp học. Khi đó, học sinh được chia sẻ mong muốn của em về các hoạt động trong lớp hoặc cách mà các thành viên tương tác khi sử dụng phần mềm học trực tuyến. Giáo viên có thể hỏi ý kiến của học sinh về việc sử dụng khung chat, camera, micro trong từng thời điểm khác nhau của tiết học (làm việc nhóm, làm việc cá nhân, nghe giảng). Dựa trên các ý kiến có vai trò như nhau của giáo viên và học sinh, giáo viên điều phối để thống nhất 5 – 7 quy tắc quan trọng nhất mà cả lớp sẽ cùng thực hiện.

2. Tạo ra “truyền thống” riêng của lớp

Thay vì chỉ dùng giờ trực tuyến cho việc học, giáo viên có thể đặt các khung giờ trực tuyến chỉ cho việc xây dựng kết nối. Các khung giờ này nên được tạo thành thói quen hoặc tổ chức vào khung giờ cố định, định kỳ để tạo cảm giác “truyền thống” đặc trưng riêng có của lớp.

Ví dụ:

▪ 10 phút khởi động đầu giờ mỗi ngày với các câu hỏi ngắn: “hôm qua bạn ăn gì?”, “màu sắc yêu thích nhất của bạn là gì?”. Cả lớp gõ vào khung chat câu trả lời. Giáo viên mời 1 bạn đầu tiên chia sẻ và sau đó học sinh mời bạn tiếp theo. 3 – 4 bạn chia sẻ trực tiếp mỗi buổi.

▪ “Ngày thứ 4 vui vẻ”: Cuối giờ học của một ngày cố định trong tuần (ví dụ: thứ 4), cả lớp dành thêm 10 phút để nghe một câu chuyện hài hước. Giáo viên có thể phân công các tổ thay phiên nhau đảm nhận nhiệm vụ kể chuyện này.

Bên cạnh đó, giáo viên tận dụng việc học sinh đang ở nhà để có thêm ý tưởng cho các khung giờ này. Ví dụ: hãy mang tới trước màn hình đồ vật bạn yêu thích nhất trong nhà; hãy giới thiệu cho lớp phòng khách nhà bạn. Giáo viên cũng cần lưu ý về bối cảnh của từng học sinh để không tạo nên tình huống khó xử (ví dụ: Gia đình học sinh ở trọ, không có phòng khách như các gia đình khác).

3. Chia nhóm học tập

Tăng các hình thức hoạt động theo nhóm để xây dựng sự kết nối giữa học sinh – học sinh. Một số cách thức tham khảo:

▪ Chia nhóm nhỏ để thảo luận về 1 câu hỏi. Sau đó, đại diện nhóm chia sẻ câu trả lời chung tại “phòng” lớn.

▪ Chia học sinh theo cặp trong giờ làm bài tập sao cho các em có thể hỗ trợ nhau.

▪ Học sinh cùng làm việc chung để hoàn thành nhiệm vụ tại một văn bản/bảng phụ. Ví dụ: cùng vẽ một bức tranh trong một khung hình, cùng ghi câu trả lời của từng thành viên lên bảng chung. Giáo viên có thể sử dụng các công cụ hỗ trợ như Padlet, Jamboard.

4. Giờ ra chơi online

Thay vì đóng “phòng” học online giữa 2 tiết học, giáo viên có thể để “phòng” mở và khuyến khích học sinh sử dụng thời gian giải lao để tương tác tự do một cách vui vẻ như trong giờ ra chơi tại lớp. Ví dụ: vẽ tự do lên bảng, ăn nhẹ cùng nhau, nói chuyện phiếm,…

—-

Tham khảo:

▪ Furrer, C. J., Skinner, E. A., & Pitzer, J. R. (2014). The influence of teacher and peer relationships on students’ classroom engagement and everyday motivational resilience. National Society for the Study of Education, 113(1), 101-123.

▪ https://www.edutopia.org/article/reaching-through-screen-develop-community-learners. Truy cập 16/10/2021